اخبار نامه : تاریخ تالشان

معرفى اجمالى

اخبارنامه، اثرى بى مانند به زبان فارسى و حاوى شرح حوادث و رويدادهايى است كه در يك دوره تقريبا يكصدساله، از دوره نادرشاه افشار تا اواخر سلطنت فتحعلى شاه قاجار در سرزمين تالشان اتفاق افتاده است.
مولف در بيان انگيزه خود از نگارش اين اثر مى‌نويسد:
پس من ميرزا احمد ميرزا خداويردى اغلى در سن هفتاد سالگى بر خود لازم دانسته وصف آبا واجداد و خود را به رقم تحرير بياورم كه بعد از من اولادان من بخوانند و بدانند.»
با توجه به سن مولف، كه ظاهرا هفتاد و هفت سال به طول انجاميده است، به نظر مى‌رسد، ميرزا احمد در سال 1299ق. شروع به نوشتن کتاب كرده و آن را در 1307ق. در مدتى كمتر از هشت سال به پايان برده است.

ساختار

کتاب، متشكل از چهار بخش است كه بخش نخست آن از دوره نادرشاه آغاز مى‌شود و در زمان آقا محمدخان پايان مى‌يابد.
بخش دوم کتاب كه وقايع آن به دوره آقا محمدخان اختصاص دارد، با فرار مرتضى قليخان - برادر آقا محمدخان - به سرزمين تالش آغاز مى‌شود كه طى آن حاكميت ميرمصطفى‌خان بر اين منطقه به تفصيل بازگو مى‌شود.
در بخش سوم، شرح مشاهدات نويسنده از دوره دوم جنگ‌هاى روس و ايران درج گرديده است.
در بخش پايانى کتاب، شرح حال نويسنده با اشاره به چگونگى تسلط روس‌ها بر منطقه تالشان و نابودى خاندان ميرمصطفى‌خان و سرانجام اين خاندان و نيز جنايات روس‌ها در اين خطه بيان شده است.

گزارش محتوا

بخش نخست کتاب، از دوره نادرشاه آغاز و تا زمان آقا محمدخان پايان مى‌يابد كه ميرزا احمد از پدرش، ميرزا خداويردى، يا ديگران شنيده و آن را به نگارش درآورده است.
نويسنده در اين بخش قصد دارد خاندان ميرمصطفى‌خان، پسر قره‌خان فرزند ميرعباس‌بيگ را كه پس از مرگ نادرشاه به هواى به دست گرفتن قدرت و حاكميت بر تالش شمالى با سهراب بيگ به رقابت پرداخت، را از نسل پيامبر، و حاكميت او بر تالش شمالى را از مقدرات الهى بداند؛ در نتيجه ضمن توصيف ماجراى آمدن ميرعباس‌بيگ از روستاى هير خلخال به تالش شمالى، از ارتباط وى با خداوند سخن مى‌گويد كه بى گمان داستانى بيش نيست.
بخش دوم کتاب، در دوره آقا محمدخان قاجار، با فرار مرتضى قلى‌خان، برادر آقامحمدخان - كه مولف آن را رضاقلى‌خان، برادر فتحعلى شاه، مى‌داند - به سرزمين تالش و حاكميت ميرمصطفى‌خان آغاز مى‌شود كه مولف اين حوادث را با تفصيل بيشترى از پدرش روايت مى‌كند.
در اين بخش مولف اطلاعات گسترده‌اى از چگونگى درگيرى‌هاى دو دولت روس و ايران در سرزمين تالش ارائه مى‌دهد.
بخش سوم کتاب كه با مرگ مير مصطفى‌خان آغاز مى‌شود؛ شامل دو بخش است: بخش نخست مطالبى است كه مولف به نقل از پدرش نوشته و بخش دوم بيشتر شرح مشاهدات ميرزا احمد از دوره دوم جنگ‌هاى روس و ايران است كه به مراتب تفصيل بيشترى دارد.
بخش پايانى کتاب كه شرح حال نويسنده و پدرش در دوران پس از جدايى از ميرحسين خان، پسر مير مصطفى‌خان، است، مطالب دست اولى از چگونگى تسلط روس‌ها بر منطقه و نابودى خاندان ميرمصطفى‌خان، تبعيد تالشان به سيبرى، بخشش زمين‌هاى تالشان به فرماندهى نظامى روسى مستقر در منطقه، غارت اموال سرزمين تالش توسط روس‌ها، نيرنگ برادران ميرحسين خان براى تسليم وى به فرمانده روسى لنكران، محدوديت‌هاى ايجاد شده براى سفر تالشان، مهاجرت اقليت‌هاى غير تالشى از ارانى، ارمنى و روسى به سرزمين تالش و سرانجام اطلاعاتى در مورد بالاخان، حاكم كرگان‌رود، و عليقلى‌خان، حاكم تالش دولاب، به خوانندگان ارائه مى‌دهد.

ويژگى‌ها

اخبارنامه در مقايسه با آثار ساير نويسندگان ديگر ويژگى‌هاى منحصر به فردى دارد كه عبارتند از:
صراحت گفتار، نداشتن تسلط كامل به دستور زبان فارسى، يكسان به كار بردن حروف مترادفى؛ چون: ق غ، چ ج، ز ض، ح ه و... و در نتيجه داشتن غلطهاى املايى متعددى؛ همچون: حياط حياتف، هولناك حولناك و...، تعصب نسبت به مردم مسلمان ايران و زبان فارسى و در برابر بيزارى از روس‌ها.

وضعيت

اخبارنامه نخستين بار در سال 1955م. توسط موسى اصغرلى، كارمند ارشد دانشگاه تاريخ آذربايجان شوروى، به زبان تركى ترجمه و چاپ شد.
على حسين زاده، كارمند ارشد انستيتو تاريخ آكادمى علوم باكو دوباره آن را به تركى ترجمه نمود و در سال 1975م. با الفباى كريل چاپ نمود.
نسخه حاضر در برنامه كه به كوشش آقاى حسين احمدى مورد پژوهش قرار گرفته، حاوى پاورقى‌هايى به قلم وى، نمايه اشخاص، نمايه اماكن و ضمائم مى‌باشد.

منابع

1- احمدى، حسين، تاريخ روابط خارجى، علوم سياسى، تابستان 1381، شماره 11.
2- معرفى‌هاى گزارشى، آينه پژوهش، مرداد و شهريور 1384، شماره 93.
3- متن کتاب.

 

جهت دانلود و مشاهده کتاب کلیک کنید

  • اندازه قلم
  •  

حقوق مولفان و ناشران

ﻣﺎ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻭﺟﻪ ﺑﺮ ﺁﻥ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ﺗﺎ ﺣﻘﻮﻕ مادي و ﻣﻌﻨﻮﯼ ﻣﻮﻟﻔﺎﻥ ﻭ ﻧﺎﺷﺮﺍﻥ ﺁﺛﺎﺭ ﺭﺍ ﻧﺎﺩﯾﺪﻩ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﻭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺭﻭ ﺣﺪﺍﮐﺜﺮ ﺗﻮﺍﻧﻤﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﯿﻢ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺟﻠﺐ ﮐﻨﯿﻢ و تا كنون موفق به اخذ بيش از 15000 مجوز از مولفين و ناشرين بوده ايم، اکنون اعلام میداریم ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻋﺪﻡ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﻣﻮﻟﻒ ﻭ ﯾﺎ ﻧﺎﺷﺮ با اعلام به ما، (بصورت کتبی) ﺁﻥ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﺯ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﺧﺎﺭﺝ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ.

 

شبکه های اجتماعی بازار کتاب

×

برای استفاده کاربردی تر از سایت ، اپلیکیشن بازار کتاب قائمیه را دانلود نمایید.

با کلیک بر روی این لینک عضو کانال تلگرام ما شوید.